ISO 9612 standardının 2025 güncellemesiyle birlikte ölçüm stratejileri ve bu stratejilere ait ölçüm adımlarında önemli değişiklikler yapıldı. Aşağıda, yeni standarda göre üç temel stratejiyi sırasıyla ele alıyoruz.
1) Görev Bazlı Ölçümler ;
Homojen maruziyet grubunda yalnızca bir kişi varsa, eski standartta olduğu gibi asgari 3 ölçüm alınmalıdır. Birden fazla çalışan varsa, ilgili homojen grupta en az 5 ölçüm yapılması gerekir. Ölçüm yapılacak kişiler, standarttaki Tablo 1’e göre seçilmelidir.
Ölçüm sayısı ve süresi:
Örnek homojen grup büyüklüğü n_G: 12–15 kişi ise, standart gereği en az 5 ölçüm alınır ve Tablo 1 dört farklı kişiden ölçüm alınmasını tavsiye eder.
Ölçüm süresi, görev süresi 5 dk’dan büyükse her bir ölçüm için en az 5 dk; görev süresi 5 dk’dan kısaysa görevin tamamını kapsayacak şekilde belirlenir.
Yapılan iş 3’ten fazla döngü içeriyorsa, en az 3 tam döngüyü kapsayacak ölçüm süresi seçilmelidir.
dB farkı ve geçerlilik:
Birden fazla çalışan ölçüldüyse, her ölçüm için aradaki fark <= 5 dB olmalıdır.
Tek kişi ölçüldüyse, fark < =3 dB olmalıdır.
Bu koşullar sağlanmıyorsa ölçümler geçersizdir; yeniden ölçüm yapılmalıdır.
Kalibrasyon:
Eski standartla tutarlı olarak, dozimetreler Tip 1 kalibratör ile ölçüm öncesi ve sonrası doğrulanmalı; fark 0,5 dB’i geçmemelidir.
Not: Eski pratikte ek 3 ölçümle raporlama yapılabilse de, ölçümler arasında aşırı dB farkı olduğunda belirsizlikler mantıksız seviyelere çıkabiliyordu. Yeni kurallar bu durumu önlemeyi hedefler.
2) İş Bazlı Ölçümler ;
İş bazlı stratejide de önce homojen gruptaki kişi sayısı belirlenir ve Tablo 2’ye göre kaç kişiden ölçüm alınacağı saptanır. Ardından, eski standarttaki yaklaşıma benzer biçimde, homojen grup sayısına bağlı olarak toplam ölçüm süresi belirlenir (bu tablo yeni standartla güncellenmiştir).
Örnek:
Homojen grupta 30 kişi olsun. Tablo 2’ye göre en az 9 farklı kişiden ölçüm alınmalıdır.
Tablo 3’e göre toplam ölçüm süresi 1875 dk hesaplanmıştır.
Bu süre, seçilen kişilere eşit olarak dağıtılmalıdır. Standart şu kısıtı getirir: tek bir ölçüm süresi en az 15 dk, en çok 60 dk olmalıdır.
Olası dağıtım:
Toplam süre: 1875 dk
Maks. örnekleme süresi: 60 dk
1875 / 60 ≈ 32 ölçüm gerekir.
Örneğin, 1–8. kişilerden üçer adet 60 dk ölçüm, 9. kişiden 8 adet ölçüm alınarak toplam 32 ölçüm 9 kişiye paylaştırılabilir (başka eşdeğer dağılımlar da mümkündür).
Kalibrasyon ve belirsizlik:
Her ölçüm öncesi/sonrası dozimetreler birincil kalibratör ile doğrulanır; fark 0,5 dB’i geçmemelidir.
Bu ölçüm setinden C1U1 belirsizliği hesaplanmalı ve 3,5 dB’yi aşmamalıdır. Aşarsa, örnek sayısı artırılmalı veya dağılım iyileştirilerek ölçümler tekrarlanmalıdır.
3) Tam Gün Ölçümleri ;
Tam gün stratejisinde seçilen günlerin, ilgili çalışma koşullarını temsilen yansıtmasına dikkat edilmelidir. Tüm çalışma gününü örneklemek mümkün değilse, ölçümler çalışma gününün en az %75’ini kapsamalıdır. Diğer stratejilerde olduğu gibi, önce homojen maruziyet grubu ve kişi sayısı belirlenir.
Örnek ve kurallar:
Homojen grup 30 kişi ise, gruptan en az 7 kişi seçilerek kişi başı en az 1 ölçüm alınmalıdır.
C1U1 belirsizliğinin hesaplanabilmesi için en az 3 farklı günde ölçüm yapılmalıdır.
Ölçüm sonuçları arasında fark ≥ 3 dB ise veya hesaplanan C1U1 > 3,5 dB çıkarsa, ilave 2 tam gün ölçüm yapılır.
Bu iki gün eklendiğinde de C1U1 > 3,5 dB kalırsa, maruziyet grubunun tanımı gözden geçirilmeli; gerekirse ilave ölçümler planlanmalıdır.
Üç günlük örnek plan:
1. gün: K1, K2, K3
2. gün: K4, K5
3. gün: K6, K7
Veriler:
K1 = 90,2 — K2 = 90,1 — K3 = 90,9 — K4 = 91,2 — K5 = 90,9 — K6 = 90,2 — K7 = 90,5
Değerlendirme:
En yüksek seviye 91,2 dB, en düşük seviye 90,1 dB; aradaki fark 3 dB’den küçüktür. C1U1 belirsizliği de kontrol edildiğinde 3,5 dB’nin altında ise ek ölçüme gerek yoktur. Bu değerler kullanılarak LEX,8h (Lex,8) hesaplanır ve sonuç raporlanır.
