Yeterlilik testi ve laboratuvarlar arası karşılaştırma testi yapmak söz konusu olduğunda TS EN ISO /IEC 17043 standardında önerilen en yaygın iki yeterlilik testi katılım programından bahsedeceğim. Laboratuvarlar arası karşılaştırmaları bir yeterlilik testi sağlayıcısı kullanmadan planlanacak ise bu katılım programlarındaki anlatılanlara ihtiyacınız olacaktır.
İçindekiler
1.Ardışık Katılım Planları
Ardışık katılım programları, yeterlilik deney numunesinin bir katılımcıdan diğerine sıra ile dolaştırılmasını veya arada bir tekrar kontrol için yeterlilik düzenleyicisine geri gönderilmesini içerir. Yeterlilik testlerinde ardışık katılım planları çok yaygındır. En yaygın ardışık katılım tasarımlarından biri Halka Testidir. Halka testi, bir referans laboratuvarın homojenitesi sağlanmış olduğu numuneyi test ederek diğer katılımcı laboratuvarlara gönderdiği bir test şemasıdır. Bu test uzun vadeli stabiliteye sahip numuneler için kullanılması uygun bir yöntemdir.
2.Eş Zamanlı Katılım Programları
Eş zamanlı katılım yeterlilik programı, genellikle homojen bir malzeme kaynağından rastgele seçilen alt örneklemelerin aynı anda katılımcılara gönderimini içerir.
Eş zamanlı katılım şeması yeterlilik testlerinde en yaygın kullanılan test yöntemidir. Gönderilen numuneler testten sonra imha edilirler ve bu test malzemeleri tek kullanımlıktır. En yaygın eş zamanlı katılım tasarımı iki seviyeli tasarım programıdır;
2.1 İki Seviyeli Tasarımlar
İki seviyeli yeterlilik testi tasarımında, homojen hale getirilmiş numune iki veya daha fazla parçaya bölünür. Burada her katılımcı numunenin sadece bir kısmını test eder.
3. Yeterlilik Test Sonuçlarının Değerlendirilmesi
Yeterlilik testine veya labaratuvarlar arası karşılaştırma testine katılacaksanız, test sonuçlarının nasıl değerlendirdiğini bilmeniz yararlı olacaktır. Yeterlilik testi sonuçları TS EN ISO/IEC 17043 standardında normalleştirilmiş hata ve z-skor hesaplamaları yapılmaktadır.
3.1 Normalleştirilmiş Hata
Normalleştirilmiş hata, ölçüm sonucundaki belirsizliğin dahil edildiği katılımcı ve referans laboratuvar arasındaki yeterlilik test sonucunu karşılaştırmak için kullanılan istatistiksel bir değerlendirmedir. Yeterlilik testlerinde uygunluğu veya uygunsuzluğu belirlemek için kullanılan ilk değerlendirmedir.
uLab : Bir katılımcının sonucunun genişletilmiş belirsizliğidir.
uref : Bir referans laboratuvarın veya atanmış laboratuvarın(organizatörün) genişletilmiş belirsizliğidir.
x : Katılımcının Sonucu
X: Atanmış Değerdir
Yukarıdaki formüldeki En değerine bakılarak sonuçların uygun veya uygun olmadığı hakkında karar verilebilir.
- |En |≤1(-1 ile +1 Arası) Sonuçlar uygun olarak kabul edilir.
- |En |>1 (+1 den büyük,-1 den daha düşük) Sonuçlar uygun olarak değerlendirilmez.
Özetle katılımcı laboratuvarın değerinden, referans laboratuvarın veya atanmış laboratuvarın değeri çıkartılır. Her iki laboratuvarın ölçüm belirsizliklerinin karelerinin toplamının karekökü alınır ve ilk hesaplanan değere bölünür.
Normalleştirilmiş Hata Hesaplama XLS. İNDİR
3.2 Z-Skor
Z-skor, bir skorun bir dizi skordaki ortalamaya göre ilişkisinin istatistiksel bir ölçüsüdür. Tüm katılımcıların sonuçlarını gözden geçirmek ve uygun olmayan değerleri belirlemek ve verilerini yeterlilik testi sonuçlarından hariç tutmak için kullanılan istatistiksel bir değerlendirmedir. Bir katılımcının Z skoru;
- |Z|≤2 olduğunda sonuçlar uygun
- 2,0<|Z|<3 olduğunda sonuçlar sorgulanabilir şüpheli olarak değerlendirilir.
- |Z|≥3 olduğunda sonuçlar uygunsuz olarak değerlendirilir.
Burada σ, yeterlilik deney değerlendirmesi için standart sapmadır. Bu değer aşağıdakilerden biri ile hesaplanabilir;
- Uzman değerlendirmeleri veya yasal gerekliliklerle performans hedefi için uygunluk,
- Yeterlilik deneyinin önceki turlarından bir tahmin veya tecrübelere dayalı beklentiler,
- Bir istatistik modelden tahmin,
- Bir kesinlik deneyinin sonuçları veya,
- Katılımcı sonuçları, katılımcı sonuçlarına dayalı klasik veya sağlam standart sapma gibi.
