MDHS 14/4 toz
Giriş
MDHS 14/4 standardı, toplam, torasik ve solunabilir aerosol fraksiyonlarını iş yerindeki maruziyeti belirlemek için kullanılır. Ayrıca gravimetrik teknik kullanılarak fraksiyonların analizini açıklar. MDHS 14/4 standardı MDHS 14/3 standardının yerini alan bir standarttır.
Sağlığa zararlı maddeler genel olarak aerosol şeklinde ortaya çıkar. “Aerosol” terimi, toz, lif, duman veya sıvı damlacıkları oluşturup oluşturmadıklarını, havadaki herhangi bir parçacık süspansiyonunu tanımlamak için kullanılır. Çoğu aerosol, çok çeşitli partikül çaplarından oluşur.
Bir parçacığın insan solunum sistemine girdikten sonraki davranışı, parçacığın kimyasal yapısı ve boyutu ile belirlenir. Mesleki hijyen açısından iş yerlerindeki mevcut konsantrasyon boyut fraksiyonları dikkate alınmalıdır.
Toplam Fraksiyon(Inhalable fraction) : Solunum sırasında buruna ve ağıza giren havadaki parçacıklardır. Genellikle birikim bu bölgelerde olur.
Torasik Fraksiyon(Thoracic fraction) : Solunan havadaki parçacıkların gırtlak bölgesine nüfus eden fraksiyonudur.
Solunabilir Fraksiyon(Respirable fraction) : Solunan havadaki parçacıkların akciğerlerdeki alveollere kadar nüfus eden fraksiyonudur.
Önerilen Örnekleme Yöntemleri
Ölçümler gerçekleştirilirken örnekleme süreleri çalışma süreleri temsil edecek şekilde şeçilmelidir. Bunun için TS EN 689 standardındaki yönergelere uyulması gerekmektedir. Örnekleme süresi ne kadar uzun seçilirse filtrede daha fazla toz birikecektir ve bu durum tartım hatalarının azalmasına sebep olacaktır.
MDHS 14/4 standardında minimum örnekleme süresi 15 dakikadır. 8 saatlik zaman ağırlıklı ortalama (TWA) tahmini için, minimum örnekleme süresi vardiya süresinin en az %25’i kadar olmalıdır. Bu durum örnekleme süresi 4 saatten az ise tercih edilmelidir. Eğer 4 saat örnekleme yapılacak ise %25’lik zaman süresi dikkate alınmayabilir.
Eğer ölçüm yapılacak ortamda toz konsantrasyonu çok yüksek ise filtrenin aşırı yüklemesini önlemek için bir kaç ardışık numune alımı yapılmalıdır.
Sabit noktada ölçüm yapılacak ise (ortam ölçümü), örnekleyici başlığı solunum yüksekliğinde olmalı, engellerden ve kuvvetli rüzgarlardan uzakta konumlandırılmalıdır. Kişisel örneklemelerde örnekleme başlığı solunum bölgesine konumlandırılmalıdır.
Termal Konfor Ölçümlerinin Sahada Gerçekleştirilmesi,Hesaplamalar ve Raporlama Hakkında Bilgiler
Örneklemede Kullanılan Ekipmanlar
Ölçümler için genel olarak örnekleme pompası, örnekleme medyası(filtrenin takıldığı kısım), bağlantı hortumu.filtre ve akış doğrulayıcı gerekmektedir.
Toplam Toz İçin Örnekleme Ekipmanı
Uygun örnekleme medyası genellikle IOM başlıklardır. IOM başlık için örnekleme pompasının 2 L/dk ayarlanması gerekmektedir. Bu örnekleyici başlığının ±%5 bir örnekleme sapması vardır.
Torasik Toz İçin Örnekleme Ekipmanı
Torasik fraksiyona sahip tozları örnekleme yapabilmek için bu örnekleme için özel olarak tasarlanmış örnekleme medyası kullanılması gerekmektedir.
Solunabilir Toz İçin Örnekleme Ekipmanı
Solunabilir fraksiyona sahip toz örneklemesi için yine torasik örneklemedeki gibi i özel olarak tasarlanmış örnekleme medyası(siklon) kullanılması gerekmektedir. Bu örnekleme medyaları aerodinamik çapı 5 μ’dan daha küçük toz parçaları filtreye göndermektedir. Örnekleme debisi siklon üreticisinin belirlediği debiye göre ayarlanmalıdır.
Filtre ve Tartım İşlemi
Gravimetrik ölçümler için cam elyaf(glass fibe) filtreler yaygın olarak kullanılmaktadır. Tabi ortam şartlarına göre farklı tipte filtrelerde kullanılabilir. Örneğin eğer ortam aşırı nemli ise karışık selüloz ester filtreler kullanılması daha uygun bir tercih olacaktır.
Ölçümde kullanılacak filtreler uygun örnekleme medyalarına yerleştirilmeli ve bir gece boyunca tartım odasında şartlandırılmalıdır. Bu durum bazen daha fazlada sürebilir. Bu yüzden filtrelerin bir boyunca şartlandırılması uygun olacaktır. Özellikle filtre kasetlerinin şartlandırması uzun sürmektedir. Bu konu hakkında daha fazla bilgi için BS ISO 15767 standardına bakabilirsiniz.
Asgari olarak, toplanan her numune için bir adet saha körü gereklidir ve her numune grubu için toplamda 3 adet kör numune gereklidir. Saha körü, örnekleme sırasında ortamdan kaynaklanan girişimleri hesaplamak için kullanılır. Bu nedenle saha körü numune alma sırasında, diğer filtreler ile aynı koşullara maruz bırakılması gerekmektedir.
Örnekleme sonrasında da örnekleme filtreleri ve kör filtreler ölçüm önceki şartlarda şartlandırılır. Tartım işlemine başlamadan önce, tartımda kullanılacak terazi standart ağırlıklarla doğrulanması gerekmektedir.
Tartım işleminde tespit limiti(LOD), tüm saha körlerinin tartımının standart sapmasının 3 katı olarak belirlenir. Saptama sınırından daha az olan numune tartımlarının tartım değerleri <LOD olarak bildirilmelidir.
Hesaplama
Ölçülen toz(aerosol konsantrasyonu) mg/m3 cinsinden aşağıdaki formül ile hesaplanır;
Yukarıdaki formülde ;
M1 : Örneklemeden önceki filtre kütlesi(kullanılıyorsa filtre+kaset kütlesi) (mg)
M2 : Örneklemeden sonraki filtre kütlesi(kullanılıyorsa filtre+kaset kütlesi) (mg)
B : Kör numunelerin ortalama ağırlığı(mg)
Vs : Çekilen Hacim (m3)
İŞ HİJYENİ TS EN 689 Hesaplamalar (Ön ve İstatistiksel Değerlendirme)
Kaynak : https://www.hse.gov.uk/
