[instagram-feed]
İçindekiler
TS ISO 9096 standardı Kasım 2020 yılında güncellenerek tekrar yayımlanmıştır.
TS ISO 9096 standardı, standart koşullar altında 20 mg/m3 ile 1000 mg/m3 konsantrasyonlardaki atık gazlardaki partikül madde (toz) konsantrasyonun ölçümü için referans yöntemi açıklamaktadır.
Güncellenen standartta ölçümlerin geçerli olması için bazı koşullar eklenmiştir.(Bölüm 4.1)
- Örnekleme sırasında, sahada alınan kör numune değerinin en az 5 katı kadar miktarda filtreye toz örneklemesi yapılması gerekmektedir.
- Gaz akışı örnekleme nozzle ile paralel olmalıdır.
- Örneklemede kullanılacak nozzle belirli kurallar dahilinde üretilmiş olmalıdır.
- Örnekleme düzeneği yoğuşmayı önleyecek şekilde ve sızıntı olmayacak şekilde tasarlanmış olmalıdır.
- Filtrenin tutamadığı tozlar yıkanarak geri kazanılmalıdır.
Baca gazındaki asit içeriği filtre malzemesini aşındırarak negatif girişimlere sebep olabilir. Yada baca gazında bulunan sıvı veya katı uçucu organik bileşikler filtrede ölçüm boyunca biriktikten sonra buharlaşabilir. Baca içerisinde bazı maddeler reaksiyona girerek pozitif girişimlerde sebp olabilir.( Bölüm 4.2)
Örnekleme Düzlemi ve Örnekleme Noktaları (Bölüm 5)
Tüm izokinetik ölçümlerde olduğu gibi bu standartta da örnekleme düzlemenin yeterince homojen bir gaz dağılımına sahip olması gerektiğinde bahsetmektedir.(Bölüm 5.1)
Örnekleme işlemi genellikle birkaç numune alma hattında ve yeterli sayıda travers noktasında gerçekleştirilir ve örnekleme için uygun örnekleme deliklerinin ve uygun çalışma platformunun olması gerekmektedir.(Bölüm 5.2)
“Ne yazık ki ülkemizde ki bacaların büyük bir kısmı ölçümlerin yapılması için gerekli güvenli çalışma alanına sahip değil. Çoğu çatıda kemer bağlanması için can halatları uygun yürüyüş platformu bulunmamakta”
Örnekleme Noktaları İçin Gereklilikler (Bölüm 5.3)
- Gaz akış açısı kanal eksenine göre 15 dereceden fazla olmamalıdır.
- Hiç bir negatif akış olmamalı.
- Pitot tüplerindeki basınç farkının 5Pa değerinden büyük olmalı.
- Traversler arasındaki hızların en yüksek değeri ile en düşük değeri arasında 3 kattan fazla hız farkı olmamalıdır.
“Bu kısım TS EN 13284-1 standardın da yer almaktadır. Yukarıdaki gereklilikleri sağlamak için örnekleme deliğinin yukarıya doğru 2 hidrolik çap, aşağıya doğru 5 hidrolik çap uzunlukta olmalıdır. Eğer örnekleme deliği atmosfere açılan yere yakın ise 5 hidrolik çap mesafede olmalıdır. Standart yukarıdaki şartların sağlanması için bu mesafelerden ölçümlerin yapılmasını tavsiye etmektedir.”
Örnekleme düzleminin boyutları, minimum travers sayısını belirler. Genelde baca boyutları artıkça bu sayı artar. Numune alma noktaları, numune hat uzunluğunun%3’ü (d>1,5 m ise) veya bacanın iç yüzeyinden 5 cm (d<1,5 m ise ) lik mesafelerde olmamalıdır.(Bölüm 5.4)
Örnekleme Delikleri (Bölüm 5.6)
Bağlantı noktası boyutunun daha küçük olması gereken küçük kanallar (0,7 m çaptan daha az) haricinde minimum 125 mm çap veya 100 mm x 250 mm yüzey alanı önerilir
Örnekleme Süresi (Bölüm 5.6)
Örnekleme süresi belirlenirken bacanın hacimsel akış hızı ve yaklaşık partikül konsantrasyonu belirlenerek gerekli partikül miktarının filtrede toplanması için gereken süre örnekleme süresi olarak hesaplanmalıdır.
Cexp : Önceden tahmin edilen konsantrasyon
m: Fitrede toplanması tahmin edilen kütle
Vn: Numune Hacmi
Numune hacmi belirlendikten sonra kullanılacak nozzle ile örnekleme süresi hesaplanabilir.
Qa: Örnekleme debisi (l/dk)
Tablo 3: Minimum Gereksinimler Tablosu
“Standartta bulunan Tablo 3 de izokinetik sapma oranı -5;+15 yazmaktadır. Fakat bu değer tabloda yanlış gözükmektedir. Standardın açıklamalarında bu değerin ±10 olması gerektiğinden bahsetmektedir(bkz. Foreword)
Örnekleme Sistemi ve Ekipmanlar
Baca İçi Filtre Örnekleme Sistemi
TS ISO 9096
Filtrenin girişindeki toz birikintilerini engellemek için filtre ile nozzle arasındaki mesafe çok kısa olmalıdır. Filtreden sonraki kısım ölçüm için yetecek uzunlukta olabilir. (Bölüm 6.2.2.a)
Baca Dışı Filtre Örnekleme Sistemi
TS ISO 9096
Filtreden önceki örnekleme kanalı ve filtre muhafazası olası su damlacıklarını buharlaştırmasını sağlayacak sıcaklığa ayarlanmalı ve sıcaklık kontrollü olmalıdır.
Eğer örnekleme yapılacak bacanın nem içeriği yüksek ise baca dışı örnekleme işlemi yapılması gerekmektedir. Bu sistemin parçaları, paslanmaz çelik , titanyum, kuvars veya cam gibi korozyona dayanıklı malzemelerden imal edilmelidir. Filtreden önce numune ile temas eden sistemin tüm parçaları temizleme işlemini kolaylaştıracak şekilde olmalıdır.(Geri kazanım)
Nozzle Seçimi (Bölüm 6.2.3)
Belirsizliği en aza indirmek için 8 mm den daha büyük nozzle kullanılması tavsiye edilmekte ve 4 mm den daha küçük nozzle kullanımından kaçınılması önerilmektedir.
Numune Alma ve Tartım Prosedürleri (Bölüm 7)
Ölçüm yapılacak bacaya ait prosesin ölçümler boyunca sabit bir şekilde çalışması sağlanmalıdır. Uygun nozzle çapı örnekleme süresi numune alma zamanı için önceden hesaplamalar yapılmalıdır.
.Örnekleme yapılacak baca nemli ve kayda değer miktarda SO3 içeriyorsa baca dışı örnekleme yapılmalıdır. Örneklemeden önce ve sonra filtreyi şartlandırmak için uygun şartlar seçilmelidir. Her örneklemeden önce örnekleme cihazı başlatılmadan 1 dakikadan daha kısa süre bir sürede kör numune alınmalıdır.
Tüm örnekleme boyunca izokinetik sapmanın ±10 ‘dan gazla değişiklik gösteriyorsa her örnekleme noktası ölçüm boyunca izlenmelidir.
Kuru esasa göre partikül konsantrasyonu ifade edilirken baca gazının nem içeriği belirlenmelidir. Partikül konsantrasyonunda oksijen veya karbondioksit konsantrasyonuna göre düzeltme yapılacaksa bu parametrelerinde ölçülmesi gerekmektedir.
Tartım Prosedürü (Bölüm 7.2)
Filtre ve geri kazanımda kullanılacak erlen veya ekipmanlar tartılarak bacadaki toz konsantrasyonu hesaplanmaktadır.
Tartım işlemine tabi olacak parçalar en 1 saat 160 derecede kurutulmalıdır. Kurutulan malzemeler en az 8 saat tartım odasında bekletilmelidir. Aynı işlemler ölçümden gelen numunelere de uygulanır.
Tartıma başlamadım terazi standart ağırlıklar ile kalibre edilir. Tartımlar 1 dakika içinde bitirilmesi gerekmektedir. İlk tartımdan sonra 5 er saniye arayla 2 ek tartım daha yapılmalıdır.
Geri Kazanımda Kullanılan Solüsyonlara Yapılacak İşlemler (Bölüm 7.2.5)
Geri kazanım işlemi yapılan erlen ilk önce buharlaştırma işlemine tabi tutulur. Bunun için 2 yöntem tavsiye edilmektedir. Ortam basıncında 120 derecede bir fırında buharlaştırma yada kapalı bir sistem kullanarak 90 derece sıcaklıkta ve 40kpa basınçta buharlaştırma işlemi yapılır. Buharlaştırma işlemi yapıldıktan sonra ölçümden önce yapılan sabit tartıma getirme işlemleri tekrar edilir.
Ölçüm Prosedürü
- Örnekleme hattı kurulduktan sonra sistem sızıntı(kaçak) testine tabi tutulmalıdır. Sızıntı miktarı akış hızının %2 ‘sinden büyük olmamalıdır.
- Eğer ısıtmalı düzenek(baca dışı örnekleme) kullanılacak ise ısıtılacak parçalar öncede ısıtılmalıdır.
- Hava girişinin ve ölçüm personelinin toksik gazlara maruziyetini engellemek için örnekleme deliğindeki boşluklar kapatılmalıdır.
- Belirlenen her travers noktasında eşit sürede örnekleme yapılmalıdır.
- İzokinetik sapma %±10 aralığında olmalıdır.“%90-110 şeklinde de ifade edilmektedir”
- Toplam ölçüm süresi en az 30 dakika olmalıdır.
- Örnekleme sırasında en az 5 dakikada bir akış hızı, izokinetik sapma, pitot basınçları ve gaz sayacı sıcaklığı takip edilip kayıt altına alınmalıdır.
- Örnekleme dizisini örnekleme noktasında hareket ettirirken örneklemeyi durdurmayın ve izokinetik koşullar için akış hızını hemen ayarlayın.
“Yukarıdaki önerge sanırım manual olarak izokinetikliğin ayarlandığı cihazlar için geçerli olduğunu düşünüyorum. İzokinetik sapmayı otomatik cihazlarda cihaz kendisi ayarlamaktadır. Konu ile ilgili teknik komiteye mesaj attım cevap geldiğinde sizlerle paylaşacağım”
- Her örnekleme noktasında örnekleme süresini ve akış hacmi ve hızı kaydedin.
- Sızdırmazlık testini ölçüm sonunda da tekrar edilmeli.
Yanıt yok